مقدمه:
یكی از موارد مهم در مدیریت كارخانه جوجه كشی ،ارزیابی هچ گله های تجاری است.اما براستی  ارزیابی كیفیت جوجه ها به چه طریقی است ؟برای تعیین میزان موفقیت یك هچ هم باید از روشهای شمارشی استفاده كرد و هم از روشهای منطقی بهره جست .
روش های شمارشی مشخص میباشند و برای یادگیری آن وقت آنچنانی نباید صرف كرد اما روش های منطقی بیشتر با تجربه و ممارست بدست می آید در همین راستا باید مدیر كارخانه جوجه كشی حتما زیر نظر یك كارشناس خبره این رشته كار آموزی نموده باشد.حضور مؤثر او در روزهای هچ نیز موجب كسب تجربه بیشتر و مهارت لازم میگردد.پس برای تعیین ارزیابی كیفیت جوجه های یك روزه هم باید آنها را از نظر كمی شمارش كرد و هم از نظر كیفی جوجه ها باید مورد ارزیابی قرار گیرند.
 كیفیت جوجه چیست؟ و چطور باید در ارزیابی نتایج تولید مان از آن استفاده كنیم؟
 برای مثال ،موفقیت در تولید را باید با موارد زیر مورد بررسی قرار دهیم.
1-   تعداد جوجه های تولید شده بدون توجه به قدرت زنده ماندن و كیفیت آنها.
2-  تعداد جوجه های زنده در زمان در آوردن از هچر بدون توجه به كیفیت آنها.
3-  تعداد جوجه های درجه یك قابل فروش(  Saleable Chicks ).
4-   تعداد جوجه هایی كه تا 7 روز بعد از هچ زنده می مانند.
بنابراین استفاده از روشهای ارزیابی كمی و كیفی در جوجه ها برای تشخیص موفقیت هچ در كارخانه جوجه كشی الزامی به نظر میرسد .ولی برای اینكه هر دو روش ارزیابی (كمی و كیفی) معنی دار باشند،لازم است كه تعریف شوند. در این مقاله سعی براین است كه در مورد كیفیت جوجه توضیحاتی ارائه شود و روشهای آماری برای شمارش جوجه ها را نیز بررسی مینمائیم ، همچنین توضیح می دهیم كه روشهای آماری چگونه به كیفیت جوجه و تولید و مرتبط می شوند.
تعریف كیفیت جوجه :

كیفیت خوب جوجه می‌تواند نزد افراد مختلف بسته به دیدگاه آنها بطور وسیعی متفاوت و دارای معنای متفاوتی باشد. بطوریكه در بررسی همزمان از دیدگاه دو مدیر كارخانه جوجه كشی همیشه اختلاف نظر هایی دیده میشود و از آنجا كه قسمت اعظم تعیین كیفیت حسی میباشد لذا مدل های منطقی چندان كارساز نمیباشند.
به عنوان یك اصل كه بر اساس تجربیات زیاد ثابت شده است ، هر گاه در زمان بیرون كشیدن جوجه ها از هچر مشاهده شود كه جوجه ها تمیز هستند و كرك های خشك و نرم دارند و هیچگونه آلودگی بر روی بدن آنها وجود ندارد و پوسته های تخم مرغ (هچ شده و هچ نشده ) و كف سبد هچر نیزتمیز است ،هچ موفق بوده است در غیر این صورت حتی اگر تعداد جوجه ها بیشتر از حد انتظار باشد،هچ نا موفق بوده است .
سایر علایم برای ارزیابی كیفیت جوجه ها عبارتند از :
1- رنگ كرك مطابق با رنگ نژاد باشد.
2- چشمهای پرنده شفاف و براق بوده و بدنش بدون نقص و بد شكلی و غشاهای خشك شده وجود نداشته باشد.
3-در هنگام لمس بدن محكم بوده ولی نباید هیچ علامتی از ادم نشان دهد.
4- همچنین نباید استخوانها در هنگام در دست گرفتن جوجه خیلی مشخص باشد.
5-جوجه نباید در حالت غیر طبیعی آشكار نظیر نفس نفس زدن باشد.
6-جوجه نباید  هیچگونه مشكلی تنفسی دیگری  داشته باشد.
7- در واقع وضعیت ورفتار جوجه باید هوشیار بوده وبه محیط خود واكنش و علاقه نشان دهد.
چنین تعریف و توصیفی نسبتاًذهنی است و مطئمناً تولید كنندگان در همه جای جهان شایدویژگی های مختلف و متفاوتی را بررسی كنند و این موضوع به خوبی نشان دهنده وجود مشكل در اررزیابی كیفی بصورت نظری می باشد كه راه را برای تعبیرهای متفاوت باز می گذارد. آیا روشهای ارزیابی و اندازه گیری دیگری كه كمی تر باشند و بتوان بطور دقیق تر‌ آنها را بكار برد وجود دارد؟
ارزیابی كمی موفقیت:
روشهای كمی بسیار سودمند هستند ولی شدیداً وابسته به این هستند كه چطور موفقیت در تولید اندازه گیری شود. برای مثال میزان هچ تخم مرغها می تواند روش نسبتا خوبی برای تعیین كیفیت باشد.چون معمولا هر زمان كه هچ پایین است كیفیت جوجه ها نیز خوب نیست.هنگامی كه تعداد تخم مرغ های بی نطفه و همچنین میزان مرگ و میر جنینی در روزهای اولیه جوجه كشی پائین است میتوان نتیجه گرفت كه تخم مرغ ها از كیفیت خوبی برخوردار بوده اند.
استفاده از تخم مرغ های خوب هم معمولا  منجر به میزان هچ بالا و اغلب كیفیت كیفیت بالای جوجه یك روزه می شود.
درجه بندی و شمارش جوجه ها در كارخانه جوجه كشی:
میزان بالای هچ در تخم مرغهای نطفه دار نیز می تواند نشان دهنده كیفیت خوب جوجه های یك روزه باشد ،كه البته این موضوع نیز بستگی به روشهای مشخص نمودن تعداد جوجه های هچ شده دارد. البته این نیز بنوبه خود بستگی به این دارد كه میزان هچ را چطور تعریف كنیم؟ یعنی برای محاسبه هچ صرفا تخم مرغ های چیده شده و جوجه های هچ شده ملاك قرار گیرند و یا اینكه با حذف آمار تخم مرغ های بی نطفه فقط از آمار تخم مرغ های بارور كه شانس هچ دارند استفاده كنیم (Hatch of fertile ). كه در مورد دوم با حذف تخم مرغ های بی نطفه در صد هچ بیشتر خواهد شد كه این یك امر ظاهری است و بهتر است كه از هر دو روش استفاده شود چون محاسبه به روش اول در اكثر كارخانجات جوجه كشی مرسوم است و محاسبه به روش دوم نیز موجب شناسایی وضعیت نطفه داری تخم مرغ ها نیز میشود .
برای نشان دادن این مطلب به مثال فرضی ارزیابی موفقیت هچ توجه كنید:

اتاق ترابل شوتینگ:

در بعضی كارخانه های جوجه كشی قدرت زنده ماندن جوجه ها ( Liveability ) نیز مد نظر قرار گرفته و به حساب می آید ،بدین ترتیب كه جوجه های مرده و وازده ها( درجه 2 ) از جمع كل جوجه های هچ شده كم می شوند و سپس مورد محاسبه قرار میگیرند.
علاوه بر روش های ذكر شده در برخی كارخانجات جوجه كشی ،تلفات بین راهی جوجه ها و همچنین تلفات هفته اول پرورش نیز مد نظر قرار میگیرد كه این امر چندان منطقی به نظر نمیرسد.چون در این صورت، هچ بسیار كمتر از میزان هچ واقعی خواهد شد.
شمارش جوجه های درجه یك و بعد از آن تعیین هچ نمودن در بسیاری از كارخانجات مرسوم است .
وزن جوجه ها كه معمولاً بعنوان درصدی از وزن اولیه تخم بیان می شود. نیز یك روش مناسب دیگر برای ارزیابی كیفیت است مقادیر بین 68-65 % از وزن اولیه مرغها نشان دهندة كیفیت خوب جوجه می باشد.
وزن كشی جوجه ها:
 مقادیر زیر 60% كه احتمالاً خیلی هم رایج است نشان دهندة دهیدراتاسیون جوجه هاست. این شكل بعلت میزان رطوبت پایین در خلال انكوباسیون یا زمان طولانی انكوباسیون بعد از هچ ایجاد شود .بطور معكوس ، جوجه هایی كه بالاتر از 70% وزن اولیه تخم ها وزن دارند معمولاً از تخم مرغ هایی هستند كه در شریط با رطوبت بالا جوجه كشی  شده اند.
با این حال اندازه جوجه ها ممكن است وابسته به مدیریت هر یك از كارخانه های جوجه كشی و وزن نهائی جوجه ها باشد. برای مثال اگر جوجه ها قرار باشد كه در مزرعه ای بسیار دورتر از جوجه كشی تخلیه شوند احتمالاً باید كمی سنگینتر (با میزان آب بالاتر) از جوجه هایی باشند كه حمل ونقل آنها زمان كوتاهتری را می گیرد.به همین سبب معمولا جوجه های راه دور را كمی زودتر بیرون میكشند. بعضی از شركتهای مرغ مادر در صورت كه قرار باشد جوجه ها را از طریق هوایی به نقاط دور دست تر  ارسال كنند حتی قبل از قرار دادن جوجه ها در كارتن، آب آشامیدنی در اختیار آنها قرار می دهند.و یا 5/. سی سی آب در زیر جلد آنها تزریق میكنند.اخیرا هم بعضی از كمپانی ها از نوعی ماده غذایی كه خمیر مانند است و رطوبت مناسبی دارد ( Oasis ) استفاده میكنند بدین صورت كه مقداری از این خمیر را در كنار دیواره داخلی كارتن می چسبانند و جوجه ها در بین راه از آن استفاده میكنند در این خمیر علاوه بر مواد مورد نیاز جوجه ها از مواد آنتی استرس نیز استفاده میشود. 

استفاده از خمیر مخصوص برای تغذیه بین راهی جوجه ها
نوع دیگر از دان مخصوص بصورت پلت برای تغذیه بین راه جوجه ها
 چطور به كیفیت خوب جوجه دست یابیم؟
صرف نظر از اینكه ما كیفیت جوجه را چطور تعریف می كنیم ، مهم است كه بفهمیم چگونه قادر به دستیابی به اهداف خود هستیم. اگر بخواهیم وسیعتر صحبت كنیم باید گفت كه بهترین كیفیت جوجه ناشی از عوامل مختلف است كه می توان آن را به سه دسته تقسیم كرد:

1-   تخم مرغ.
2-  دستگاههای جوجه كشی.
3-   مدیریت كارخانه جوجه كشی.
اگر بتوان به بالاترین استاندارها در این سه مورد دست یافت ، كیفیت جوجه به بالاترین میزان خود خواهد رسید. متأسفانه اگر هر یك از این سه جنبه رعایت نشود ، هم میزان هچ و هم كیفیت جوجه تحت تأثیر قرار می گیرد.
همانطور كه همه كاركنان جوجه كشی می دانند ، تخم مرغها بطور قابل توجهی می توانند متفاوت باشند (بدون توجه به اختلاف گوناگون ). تخم مرغهااز نظر اندازه دردرجه های متفاوت هستند ، كیفیت پوسته نیز از خیلی خوب تا خیلی بد متفاوت است. و تخم مرغ هایی هم هستند كه آلوده به مدفوع و یا كثیف هستند.تخم مرغ های كثیف و آلوده موجب آلودگی هچری میشوند و در نتیجه كیفیت جوجه ها تحت تاثیر قرار میگیرد. تخم مرغهای كوچك جوجه های كوچك تولید می كنند .اگر اندازه تخم مرغ ها در یك دستگاه خیلی متفاوت باشد منجر به اختلاف شدید در اندازه گله پروش داده شده گردیده و گله ای با كیفیت پایین در زمان كشتار و تلفات بالا در زمان پروش را ایجاد می كند.
سایر نكات لازم :
شرایط تغذیه ای مرغ ها در ارزیایی كیفیت جوجه ها بسیار مهم است. برای مثال كمبود یك عنصر ضروری در تخم مرغ (ویتامین ها و مواد معدنی ، اسیدهای آمنیه ) ممكن است از تكامل طبیعی جوجه جلوگیری كرده و منجر به كاهش هچ شود .بعضی كمبود ها در تخم مرغ ممكن است كشنده نباشد و اجازه حیات به جنین را تا زمان هچ بدهد. متأسفانه چنین كمبود ها یی ممكن است تأثیر سوئی بر بقای این جوجه در مزرعه در خلال هفته اول پرورش بگذارد. آلودگی جوجه های یكروزه و باقیمانده كیسه زرده آنها می تواند در هچر و با تماس با سایر تخم مرغ های آلوده  صورت گیرد ،متأسفانه حتی تخم مرغهای گاز داده شده و شستشو شده (ضد عفونی ) نیز می توانند قبل از عملیات جوجه كشی مجددا آلوده شوند. تخم مرغهای بستری ممكن است بعد از شستشو و ضد عفونی تمیز بنظر برسند ولی شدیداً آلوده اند همه اینها اغلب منجر به تخم های انفجاری می شوند كه در اینحالت عفونت به سایر تخم ها و جوجه ها امتداد یافته و گسترش می یابد توجه به این عواملی نشان می دهد چطور می توان بر مشكلات غلبه كرد .
مدیریت صحیح گله مادر برای بر قراری استاندارد بالای تغذیه أی و بهداشتی نقش بسیار مهمی برای تولید جوجه های با كیفیت دارد.بنابر این بهتر است تا آنجا كه امكان دارد تخم مرغ های نامناسب برای جوجه كشی از میان تخم مرغ ها حذف شوند.این مسئله قطعا كیفیت جوجه ها را افزایش خواهد داد .
چنین تخم مرغ های حذفی شامل همه تخم های بستری، سایر تخم مرغ های شدیداً آلوده و یا تخم مرغ هایی هستند كه بطور غلط مورد شستشو و ضد عفونی قرار گرفته اند. تخم مرغ هایی كه تركهایی در پوسته دارند (ترك های نمایان و یا ترك های موئی)، و یا تخم مرغ های كه دارای كمر هستند و یا آنهایی كه  سطح سنباده‌ای زبر دارند (ظاهر دانه دانه و موزائیكی)  و یا سطح گچی یا روغنی دارند باید كنار گذاشته شوند. تخم های شكسته هچ نمی شوند و نباید هرگز در دستگاه چیده شوند. تخم مرغهای خیلی كوچك یا خیلی بزرگ باید برداشته و حذف شوند. این اعمال میزان اختلاف در جوجه های هچ شده و دستگاه جوجه كشی را كاهش داده و در نتیجه نا هماهنگی در اندازه پرنده ها را در زمان كشتار كاهش می دهد.
فقط تخم مرغها با كیفیت بالا در دستگاه چیده شوند:
بسیاری از مدیران مزارع بر خلاف مدیران جوجه كشی ،عقیده دارند كه همه تخم مرغهای تولید شده باید بمنظور به حداكثر رساندن تولید جوجه در دستگاه خوابانده شوند. در حالیكه واقعیت درست برخلاف آن است.

 ست كردن تخم مرغ در دستگاه جوجه كشی(ستر)
 اگر فقط تخم مرغهای با كیفیت بالا در دستگاه چیده شوند در اینصورت بطور خودكار تولید بهبود می یابد .حتی اگر تعدادی كلی تخم مرغهای چیده شده كاهش یابد. به هر حال مدیران مزارع مرغ مادر باید بپذیرند كه تعدادی از تخم مرغهای تولید شده حذفی هستند (این تعداد می تواند تعداد بسیار كمی از كل تخم مرغهای چیده را شامل شود) .
نتایج انتخاب تخم مرغ ها قبل از چیده شدن از این قرار است :
1-   آلودگی كمتر سینی های تخم .
2-    آلودگی كمتر ستر و هچر و سالن جوجه كشی .
3-    جوجه های هچ شده كیفیت بالاتری خواهند داشت.
 كیفیت دستگاه جوجه كشی :

سترها و هچرها حتماً نباید برای عملكرد و كارائی ما خوب، نو و گران قیمت باشند. اما این نكته را هم نباید از نظر دور داشت كه ماشین های ارزانقیمت با كیقیت پائین معمولاً به خوبی ماشین های با كیفیت بالا عمل نمی كنند. مدیریت جوجه كشی و دستگاه ها یك كلید اساسی در تولید جوجه با كیفیت است یك دستگاه قدیمی ولی با نگهداری خوب به خوبی یك ماشین نو كار می كند به شرط اینكه مدیر بداند چگونه از تجهیزات بهترین استفاده را نماید.
 كارخانه جوجه كشی:
 رعایت برخی موارد خاص در ماشینهای قدیمی بخصوص بهداشت سخت تر می باشد. سایر مشكلات مربوط به جوجه كشی از جمله الگوهای چیدن غلط می تواند بر توزیع گرما در داخل كابین تأثیر بگذارد. بهداشت ضعیف ماشینها می تواند منجر به آلودگی تخم مرغها و جوجه ها گردد. ماشینهای تك مرحله
 ( Single stage )شرایط كنترل شده تری را برای مدیر كارخانه جوجه كشی فراهم می كند. این روش در مقایسه با سیستم های چند مرحله ای  ( Multi stage ) شرایط ایده آل تری از جوجه كشی را برای تخم مرغ هایی از انواع مختلف و با اندازه های متفاوت ایجاد می كند.

محیط جوجه كشی :
محیط جوجه كشی می تواند به چند روش میزان جوجه درآوری و كیفیت جوجه را كاهش دهد. میزان نامناسب حرارت و رطوبت ، نقاط مربوط به چیدن تخم مرغ ها و تهویه و چرخاندن غلط همگی می توانند تأثیر منفی بر تكامل جنینی بگذارند این مسائل باعث كاهش جوجه درآوری و كیفیت جوجه ها می شوند. دمای بسیار پایین در دوره‌ی انكوباسیون اغلب منجر به جوجه های نوك زده مرده (  Dead in shell ) و همچنین جوجه های بزرگ  (Staggering)  می گردد. زمان هچ معمولاً دیر و طولانی می شود و جوجه ها به طور نرمال خشك نمی شوند .دمای بسیار بالای دوره انكوباسیون نیز می تواند منجر به مرگ جنین های نوك زده و با جوجه های هچ شده ای می شود كه معمولاً كوچك و چسبنده بوده و میزان بالایی از آنها دارای ناف هایی هستند كه خوب بسته نشده است. اغلب جوجه ها انگشتان بد شكل دارند.حرارت بالای تخم مرغها هم در هچر علت اصلی جوجه های حذفی بی كیفیت می باشد. اگر رطوبت خیلی پایین باشد جوجه های كوچك دهیدراته و چسبنده هستند در مقابل اگر رطوبت خیلی بالا باشد جوجه های بزرگ ، ضعیف و اغلب چسبنده هستند.خوب بسته نشدن ناف نیز یك مشكل رایج در رطوبت بالا در خلال انكوباسیون می باشد. عدم تهویه كافی ستر ، هچر یا سالن هایی كه ماشین ها  در آن قرار دارند می تواند منجر به ایجاد تعداد بالایی تخم مرغ های هچ نشده و جنین های غرق شده می شود. (جنین های كوچك كه اطراف آن را مایع احاطه كرده است).
كمبود اكسیژن و ایجاد دی اكسید كربن به علت تهویه نامناسب نیز میتواند موجبات مرگ جنین را فراهم آورد. در تخم مرغ هایی كه تعداد خلل و فرج كم است نیز ممكن است ضایعه اخیر دیده شود.
چرخش ناقص و یا نامناسب در دوره‌ی انكوباسیون باعث جوجه درآوری پایین شده و جوجه هایی كه هم از تخم مرغ ها هچ می شوند اغلب دیر رس بوده و بعد از هچ نیز به طور نرمال خشك نمی شوند.
فرآیندهای  انكوباسیون نه تنها باید از نظر شرایط فیزیكی بررسی شوند بلكه باید محیطی عاری از آلودگی های میكروبی نیز فراهم آید. اهمیت بهداشت در خلال انكوباسیون به خصوص در زمان هچ نباید فراموش شود. آلودگی كیسه زرده از سبدهای غیربهداشتی هچر یك عامل مهم در كاهش قدرت زنده ماندن و كیفیت جوجه می باشد.
 انتخاب بهترین تخم مرغ ها به كاهش آلودگی كمك خواهد كرد.ولی بهداشت مؤثر تخم مرغها ، ماشین ها و لوازم و تجهیزات اتاق نیز ضروری است. اگر آلودگی وجود داشته باشد. لازم است. كه مشكل مشخص و نسبت به رفع اشكال اقدام گردد.
نتایج :
اگر چه كیفیت  جوجه یك ایده خیلی مشخصی است ولی باید آن را به روش سیستماتیك با استفاده از تكنیك های گوناگون اندازه گیری كرد. با چیدن تخم مرغهایی با بالاترین درجه‌ كیفیت در ماشینهای با كیفیت و مدیریت خوب به حداكثر رسیدن كیفیت جوجه ها حتمی است. بهتر است كه كیفیت جوجه ها هم از استاندارد های كمی و هم از استاندارد های كیفی برخوردار باشد.همچنین بهتر است كه قدرت زنده ماندن جوجه ها هم در كارخانه جوجه كشی و هم در مزارع پرورش جوجه بعد از یك هفته پرورش اندازه گیری شود. به منظور مطمئن شدن از تولید مؤثر جوجه ،كیفیت همه‌ مراحل تولید باید تحت نظر قرار گرفته و در سطح بالاترین استانداردها نگه داشته شوند.

چاپ مقاله   ارسال به دوستان     لینک به مقاله